Home / Artykuły / Uznanie za zmarłego

Uznanie za zmarłego

11 września 2017 0 113

Uznanie za zmarłego to instytucja prawna stosowana w przypadku zaginięcia osoby fizycznej i polegająca na sądowym uznaniu śmierci danej osoby po upływie określonego czasu.

Zgodnie z art. 29  § 1 k.c. zaginiony może zostać uznany za zmarłego, kiedy to upłynęło 10 lat od końca roku kalendarzowego, w którym według istniejących wiadomości jeszcze żył. Należy jednak zauważyć, że występują wyjątki od tej zasady, gdzie główny nacisk został położony na wiek zaginionego. Art. 29 § 1 k.c. wskazuje, iż jeżeli osoba osiągnęła 70 rok życia, to aby uznać ją za zmarłą, wystarczy jedynie 5 lat od końca roku kalendarzowego, w którym według istniejących wiadomości jeszcze żyła. Artykuł 29 § 2 mówi natomiast, że jeżeli mamy do czynienia z osobą młodą, przykładowo czternastoletnim dzieckiem, to nie może ona zostać uznana za zmarłą, dopóki nie ukończyłaby 23 roku życia.

O krótszych  terminach uznania za zmarłego mówi nam  art.  30 k.c. który, dopuszcza uznanie za zmarłego w przypadku osób, które zaginęły w katastrofach lotniczych, morskich lub innych okolicznościach w związku z bezpośrednim niebezpieczeństwem dla życia. Osoba, która zaginęła w czasie podróży powietrznej lub morskiej w związku z katastrofą statku, okrętu lub innym szczególnym zdarzeniem, może być uznana za zmarłą już po upływie sześciu miesięcy od dnia katastrofy lub wystąpienia innego szczególnego zdarzenia.  §2 art. 30 k.c. stanowi, że jeżeli  nie można stwierdzić wystąpienia katastrofy (np. statek zaginął), osoba zaginiona może zostać uznana za zmarłą z upływem roku od dnia, w którym statek lub okręt miał przybyć do portu przeznaczenia, a jeśli takiego portu przeznaczenia nie było, z upływem dwóch lat od dnia, w którym była ostatnia o nim wiadomość. Natomiast  §3 art. 30 k.c.  stwierdza, że w wypadku zaginięcia osoby w związku z bezpośrednim niebezpieczeństwem dla życia w przypadkach wcześniej nieprzewidzianych (np. lawina górska), może ona zostać uznana za zmarłą po upływie roku od dnia, w którym niebezpieczeństwo ustało albo według okoliczności powinno było ustać.

W świetle art. 31 k.c. domniemywa się, że zaginiony zmarł w chwili oznaczonej w orzeczeniu o uznaniu za zmarłego. Jako chwilę domniemanej śmierci zaginionego oznacza się chwilę, która według okoliczności jest najbardziej prawdopodobna, a w braku wszelkich danych - pierwszy dzień terminu, z którego upływem uznanie za zmarłego stało się możliwe. Jeżeli w orzeczeniu o uznaniu za zmarłego czas śmierci został oznaczony tylko datą dnia, za chwilę domniemanej śmierci zaginionego uważa się koniec tego dnia.

Domniemanie śmierci jednoczesnej występuje w art.32 k.c. „jeżeli kilka osób utraciło życie podczas grożącego im wspólnie niebezpieczeństwa, domniemywa się, że zmarły jednocześni”[1].

Skutki prawne uznania za zmarłego są takie same jak śmierci osoby fizycznej – ustanie małżeństwa (art. 55 § 1 k.r.o.) oraz otwarcie spadku po zaginionym (art. 924 k.c.). W przypadku wydania postanowienia o uznaniu za zmarłego, zakaz zawarcia ponownego małżeństwa przestaje obowiązywać małżonka osoby uznanej za zmarłą, który może zawrzeć nowy związek małżeński.

Może okazać się, że osoba uznana za zmarłą żyje, albo zmarła w innym momencie, niż chwila wskazana w postanowieniu. Domniemanie, że osoba uznana za zmarłą nie żyje, jest domniemaniem wzruszalnym. Możliwość wzruszenia domniemania jest jednak ograniczona. Może to nastąpić jedynie przez uchylenie orzeczenia, na którym jest ono oparte. Uchylenie postanowienia o uznaniu za zmarłego następuje na podstawie art. 539–543 k.p.c., albo przez wznowienie postępowania.

 Osoba, w stosunku do której uchylono postanowienie o uznaniu za zmarłą, może dochodzić zwrotu swojego majątku. Skutkiem uchylenia postanowienia o uznaniu za zmarłego jest możliwość domagania się zwrotu spadku lub poszczególnych przedmiotów wchodzących w skład spadku (art. 1029 k.c.); sąd uchyla także z urzędu postanowienie o nabyciu spadku (art. 678 k.p.c.). Natomiast nowe małżeństwo zawarte przez małżonka osoby uznanej za zmarłą nie może być unieważnione z powodu uchylenia postanowienia o uznaniu za zmarłego, chyba że strony nowego związku małżeńskiego zawierając go wiedziały, iż osoba uznana za zmarłą pozostaje przy życiu (art. 55 § 2 k.r.o.).

Przygotował: Mikołaj Majcher

 

Sprawdził i zatwierdził: Adwokat Piotr Bańczyk

Kancelaria Adwokacka

Adwokat Piotr Bańczyk w Katowicach

 

 


[1] Kodeks Cywilny, C.H. Beck Wyd. XLIII, 2017


Popularne wpisy
Artykułów Komentarzy Odwiedzin
97 0 6724
Adwokat Piotr Bańczyk

Kancelaria Adwokacka
Adwokat Piotr Bańczyk
ul. Dyrekcyjna 10/2
40-013 Katowice

Kancelaria jest czynna od poniedziałku do piątku w godzinach od 9:00 do 17:00
tel/fax (032) 255-17-83
tel (032) 209-09-71

mail: adwokat@kancelaria-banczyk.com.pl www.piotrbanczyk.pl

Wszelkie prawa zastrzeżone.
Blog | Kancelaria Adwokacka adwokat Piotr Bańczyk w Katowicach 2013 - 2017