Home / Artykuły / Wpływ karalności za popełnione przestępstwo za granicą na odpowiedzialność karną w Polsce (Eurorecydywa)

Wpływ karalności za popełnione przestępstwo za granicą na odpowiedzialność karną w Polsce (Eurorecydywa)

15 czerwca 2018 0 407

         Jednym z celów  przyjętych do realizacji przez członków Unii Europejskiej jest utrzymanie i rozwijanie przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości. Mając na względzie powyższe zostało określone przez Radę Europy zobowiązanie doprowadzenia do wprowadzenia do porządków prawnych krajów członków Unii Europejskiej norm prawnych umożliwiających uwzględnianie wyroków skazujących zapadłych w państwach członkowskich poza państwem członkowskim skazania w celu zapobiegania nowym przestępstwom oraz w toku nowego postępowania karnego. Mając na względzie powyższe 24 lipca 2008 roku Rada Europy wydała decyzję ramową nr 2008/675/WSiSW w sprawie uwzględniania w nowym postępowaniu karnym wyroków skazujących zapadłych w państwach członkowskich Unii Europejskiej .Zgodnie z trzecim motywem decyzji ramowej Rady nr 2008/675/WSiSW jej celem jest zobowiązanie państw członkowskich do dokonania zmian krajowych systemów prawnych i wprowadzenie do tych systemów norm prawnych ,które byłyby podstawą uwzględniania wyroków zapadłych w innych państwach członkowskich w postępowaniu karnym prowadzonych w innej sprawie wobec tej samej osoby przy czym ,jak podkreślono decyzja ramowa nie powinna pozbawiać państw członkowskich możliwości uwzględniania, zgodnie z ich prawem krajowym i stosownie do posiadanych informacji uznania danej osoby za winną popełnienia przestępstwa lub czynu podlegającego karze zgodnie z prawem krajowym jako naruszenie norm prawnych kraju ,w którym prowadzone jest następne postępowanie karne a to na przykład mając na względzie ostateczne decyzje wydawane przez organy administracyjne ,od których można się odwołać do sądów karnych. Decyzja ramowa Rady nr 2008/675/WSiSW zastąpiła w stosunkach pomiędzy państwami członkowskimi Unii Europejskiej stosowanie art.56 Europejskiej konwencji o międzynarodowej ważności wyroków karnych z dnia 28 maja 1970 roku .Zatem omawiana decyzja ramowa w zakresie swego unormowania w stosunku do państw członkowskich Unii Europejskiej zastąpiła stosowanie art.56 Europejskiej konwencji o międzynarodowej ważności wyroków karnych o czym stanowi art.4 decyzji ramowej. Europejska konwencja o międzynarodowej ważności wyroków karnych znajduje nadal zastosowanie w stosunkach pomiędzy państwami Unii Europejskiej ,które są stronami tej konwencji a krajami trzecimi. Polska nie jest stroną Europejskiej konwencji o międzynarodowej ważności wyroków karnych a jej normy nie stanowią prawa obowiązującego w Polsce.

         Decyzja ramowa Rady nr 2008/675/WSiSW postuluje przyjęcie zasady ,zgodnie z którą wyrok skazujący zapadły w innym państwie członkowskim powinien w danym państwie członkowskim wiązać się ze skutkami wynikającymi z wyroków skazujących wydanych przez jego własne sądy zgodnie z prawem krajowym, niezależnie od tego czy skutki te unormowane są w prawie krajowym jako skutki faktyczne czy też proceduralne lub jako materialne skutki prawne ( tak motyw 5 decyzji ramowej Rady nr 2008/675/WSiSW).Nie oznacza powyższe, że Rada podjęła się zadania harmonizacji skutków przyjmowanych przez ustawodawstwa krajowe jako następstwo uprzednich wyroków skazujących. Istota decyzji ramowej Rady ,którą omawiam nie dotyczy harmonizacji prawa karnego w zakresie zapewnienia zrównania znaczenia wyroków skazujących w państwach członkowskich jak błędnie jest podnoszone w doktrynie (tak.A.Grześkowiak ,K.Wiak Kodeks karny .Komentarz wyd.C.H.Beck wyd.5 Warszawa 2018, Legalis komentarz do art.114 a KK s.3).Nietrafne jest wywodzenie o harmonizacji praw krajowych na podstawie art.3 decyzji ramowej, ponieważ powołana norma prawna stanowi o obowiązku państw członkowskich Unii Europejskiej dopilnowania uwzględnienia w postępowaniu karnym wyroków skazujących zapadłych wobec tej samej osoby w innym państwie członkowskim w związku z innym zdarzeniem ,co nie jest przejawem harmonizacji prawa lecz jedynie dopuszczenia do uwzględnienia w postępowaniu karnym wyroków skazujących ,orzeczonych w innym ,uprzednio prowadzonym postępowaniu względem tej samej osoby. Skutki uwzględnienia wyroków skazujących orzeczonych w innym państwie unijnym względem państwa realizującego procedurę karną wobec tej samej osoby sądy mają być ustalane na podstawie prawa krajowego .Poza zakresem decyzji ramowej Rady nr 2008/675/WSiSW jest normowanie skutków prawnych wyroków skazujących w postępowaniu karnym prowadzonym w związku z innym czynem w następnym postępowaniu karnym w innym państwie unijnym wobec tej samej osoby. Nie jest ratio legis decyzji ramowej Rady harmonizacja prawa karnego w skali europejskiej. Ratio legis decyzji ramowej Rady jest umożliwienie uwzględnienia prawomocnych wyroków skazujących orzeczonych poza granicami kraju na terytorium Unii Europejskiej w następnym postępowaniu karnych w innej sprawie prowadzonej względem tego samego podejrzanego ,oskarżonego czy też skazanego i to wyłącznie w zakresie w jakim na mocy prawa krajowego uwzględnia się uprzednie wyroki skazujące i ustala w związku z nimi konsekwencje na podstawie prawa krajowego kraju prowadzenia postępowania karnego ,które mają miejsce po skazaniu uprzednim osoby wobec ,której jest prowadzone postępowanie karne w innym kraju unijnym. Zatem ratio legis decyzji ramowej Rady ,wyżej wskazanej jest uwzględnienie w postępowaniu karnym prowadzonym w jednym z państw członkowskich Unii Europejskiej wyroku zapadłego wobec tej samej osoby w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, jak trafnie podnoszono w doktrynie ( zob. A. Sakowicz w: M. Królikowski ,R. Zawłocki, Kodeks Karny. Komentarz, wyd. C. H. Beck, wyd. 4,Warszawa 2017,Legalis, komentarz do art. 114a KK, s.5,6) i nie jest ratio legis decyzji ramowej harmonizacja prawa karnego jak nietrafnie wskazano w doktrynie (por. A. Grześkowiak, K. Wiak Kodeks karny komentarz wyd. C. H. Beck, wyd. 5 Warszawa 2018, Legalis ,komentarz do art. 114a KK s.3). Bez względu na powyższe zagadnienie harmonizacji prawa karnego w skali europejskiej (Unia Europejska) jest wyzwaniem znacząco wykraczającym ponad przyjęty do realizacji w Unii Europejskiej standard współpracy w polityce bezpieczeństwa ,wymiaru sprawiedliwości i w zakresie dotyczącym przestrzeni wolności. Rozwijanie tych obszarów stanowi jeden z celów Unii Europejskiej. Mając na względzie różne ustawodawstwo krajowe w państwach  unijnych względem siebie ,które są w szczególności przejawem różnej miary zaufania wzajemnego w społeczeństwie czy też wynikają z różnego pojmowania suwerenności harmonizacja prawa karnego w  Unii Europejskiej jest wyzwaniem ,które powinno motywować do zmian stanu prawnego w przestrzeni ponadnarodowej w tym bowiem zasadza się istota integracji we wspólnocie. Dla Polski realizacja omawianego założenia w mojej ocenie będzie dynamizować dalszy rozwój cywilizacyjny i skracać dystans jaki dzieli nasz kraj od krajów przodujących w Unii Europejskiej w tym w zakresie wymiaru sprawiedliwości i bezpieczeństwa publicznego. Ważyć przy tym należy, że harmonizacja prawa nie oznacza jego ujednolicenia. Prawo w tym prawo karne powinno być osadzone w społeczeństwie w którym znajduje zastosowanie, a jednocześnie powinno odzwierciedlać możliwe do uwzględnienia konstrukcje prawne obowiązujące za granicą  ,które wyprzedzają adekwatność ich funkcjonowania względem poziomu rozwoju cywilizacyjnego w celu zdynamizowania poprawy warunków funkcjonowania społeczeństwa i jednostek w możliwie szerokim zakresie. W tym zakresie przykładem wyjątkowym skutecznej transformacji obcego prawa ,zasadniczo z pominięcie dorobku cywilizacyjnego kraju przyjmującego jest odwzorowanie niemieckiego prawa karnego przez ustawodawstwo w Japonii.

         Decyzja ramowa Rady 2008/675/WSiSW nie jest instrumentem służącym realizacji wzajemnego uznawania orzeczeń przez kraje członkowskie Unii Europejskiej ,ponieważ pozbawiona jest mechanizmów uznawania i odmowy uznawania. Brak w decyzji ramowej norm prawnych ,które określają sposób i zakres bezpośredniej współpracy pomiędzy organami sądowymi państw członkowskich wynikającej z wydanych przez nie orzeczeń lub orzeczeń dotyczących dopuszczenia do wykonalności orzeczeń wydanych w innych państwach członkowskich. Mechanizm wzajemnego uznawania orzeczeń przyjęty w decyzji ramowej obejmuje jedynie obowiązek odnotowania skazania w innym państwie członkowskim i przy określonych wyłączeniach obejmuje nadanie orzeczeniom zapadłym w innym państwie członkowskim skutków równoważnych z wyrokiem orzeczonym w państwie, w którym prowadzone jest następne postępowanie karne względem uprzednio skazanej osoby ,gdy skazujące orzeczenie było wydane i stało się prawomocne. Rolą decyzji ramowej nie jest wykonanie orzeczenia zapadłego w innym państwie członkowskim lecz jego uwzględnienie w związku z popełnieniem innego przestępstwa niż objętego uprzednim skazaniem z konsekwencjami równoważnymi skutkom uprzedniego skazania (por. A. Sakowicz w: M. Królikowski, R. Zawłocki  Kodeks karny. Komentarz, wyd. C. H. Beck, wyd. 4 Warszawa 2017, Legalis ,komentarz do art.114 a KK s.2, zob.T.Gardocka w:R.Stefański ,Kodeks karny. Komentarz, wyd. C. H. Beck Warszawa   2018, wyd. 21, Legalis, komentarz do art.114 a KK , s.2,3). Podkreślenia wymaga ,że państwa członkowskie Unii Europejskiej nie są poprzez decyzję ramową nr 2008/675/WSiSW obligowane do harmonizacji skutków prawnych następujących po uwzględnieniu uprzedniego skazania wyrokiem orzeczonym wobec osoby względem której prowadzone jest postępowanie karne. Własnej decyzji każdego kraju członkowskiego UE pozostawiono normowanie skutków prawnych uwzględnienia uprzedniego skazania także ,gdy skazanie nastąpiło wyrokiem sądu innego państwa członkowskiego UE. Zgodnie z motywem 7 decyzji ramowej skutki wyroku skazującego zapadłego w innym państwie  członkowskim powinny być uwzględniane na każdym etapie postępowania karnego ,tak na etapie postępowania przygotowawczego jak i na etapie procesu oraz postępowania wykonawczego w sposób równoważny skutkom orzeczenia krajowego. Przytoczony motyw decyzji ramowej stanowi treść art.3 ust 2 decyzji ramowej ,który w związku z art.5 decyzji ramowej obliguje państwa członkowskie UE do zastosowania decyzji ramowej co należy rozumieć jako zobowiązanie do wprowadzenia postanowień decyzji ramowej do krajowego porządku prawnego. Zgodnie z art.3 decyzji ramowej uwzględnienie uprzedniego orzeczenia skazującego w innej sprawie w innym kraju unijnym ,wobec osoby przeciwko której prowadzone jest postępowanie karne powinno mieć miejsce na każdym etapie postępowania karnego w szczególności przy stosowaniu przepisów dotyczących zatrzymania ,kwalifikacji przestępstwa, rodzaju i wymiaru kary oraz przepisów dotyczących wykonania orzeczenia. Obligowanie do uwzględnienia skazującego wyroku orzeczonego za granicą w granicach Unii Europejskiej w każdym etapie postępowania nie oznacza jednak absolutnej konieczności wyciągnięcia skutków prawnych z przesłanki uprzedniego skazania w innej sprawie za granicą ,ale stanowi konsekwencję zakładanego przez decyzję ramową dowiadywania się przez organy ścigania oraz sądy o uprzednim skazaniu za granicą osoby wobec której podejmowane są czynności proceduralne w innej sprawie w kraju. Dyrektywa ramowa bowiem przyjmuje założenie zgodnie z którym w postępowaniu karnym powinno się wykorzystywać informacje o uprzednich skazaniach w granicach UE, ale niewykonanie omawianego obowiązku nie jest wiązane z negatywną oceną sposobu prowadzenia postępowania karnego i dopuszczalności rewizji orzeczeń wydanych w postępowaniu karnym, które nie uwzględniają uprzednich prawomocnych wyroków skazujących ,orzeczonych w innym państwie w związku z innym czynem wobec tej samej  osoby co do której prowadzone jest postępowanie karne. Dowiadywanie się przez organ prowadzący postępowanie karne o uprzednich wyrokach skazujących nie stanowi ,w przypadku uchybienia temu obowiązkowi przesłanki stanowiącej o uchybieniu proceduralnym ,zwłaszcza mającym wpływ na treść orzeczenia. Podejmowanie czynności sprawdzających nakierowanych na ustalenie uprzednich skazań za granicą nie stanowi istoty decyzji ramowej, która akcentuje uwzględnianie prawomocnych wyroków skazujących orzeczonych za granicą w innej sprawie ,gdy skazanie zostanie ujawnione, ale nie stanowi o zobowiązaniu do podejmowania ,zwłaszcza wyczerpujących, czynności przez organy prowadzące postępowanie karne na etapie postępowania przygotowawczego ,procesu czy też postępowania wykonawczego. W art.3 decyzji ramowej obowiązek dopilnowania przez państwa członkowskie uwzględnienia uprzednich wyroków skazujących zapadłych wobec tej samej osoby w innych państwach członkowskich ,dotyczących innych zdarzeń ,został odniesiony do pozyskania informacji o uprzednich skazaniach ,gdy okaże się skazanie znane dzięki stosowanym instrumentom wzajemnej pomocy prawnej lub instrumentom wymiany informacji pochodzących z rejestrów karnych w zakresie w jakim zgodnie z prawem krajowym uwzględnia się uprzednie krajowe wyroki skazujące. Moim zdaniem decyzja ramowa powinna znacząco bardziej stanowczo obligować do zmian ustawodawczych w krajach członkowskich UE w zakresie zobowiązującym organy prowadzące postępowania karne do wyczerpania w każdym postępowaniu karnym ,na każdym etapie możliwości pozyskania informacji o uprzednich skazaniach w innej sprawie za granicą. Przemawia za tym istota wymiaru sprawiedliwości, która w omawianym zakresie dotyczy adekwatnej oceny sprawcy nie tylko w okolicznościach sprawy będącej przedmiotem oceny w prowadzonym postępowaniu karnym, ale przy uwzględnieniu koniecznym uprzedniego zachowania sprawcy w tym ze szczególnym uwzględnieniem uprzednich skazań bez względu na to gdzie skazania były orzekane. Dobro wymiaru sprawiedliwości i konieczność stosowania sankcji karnych odpowiednio do czynu i postawy sprawcy powinna przesądzać o konieczności ponadgranicznego, przynajmniej w UE, uwzględniania uprzednich skazań. Karalność odniesiona jedynie do oceny krajowej stanowi w mojej ocenie relikt ,który nie powinien ciążyć na rozwoju współczesnych społeczeństw w zakresie zapewnienia wyrokowania w sposób ,który uwzględnia całokształt okoliczności mających znaczenie dla prawnokarnej oceny czynu i sprawcy. Pomijanie ustalania karalności sprawcy ze względu na czynnik międzynarodowy w przypadku uprzednich skazań jest okolicznością korzystną dla sprawcy bez dostatecznego uzasadnienia i stanowi o ryzyku powstania zagrożenia bezpieczeństwa poprzez nieadekwatność karania .Sceptycyzm w ocenie trafności wyroków skazujących orzekanych w krajach cywilizowanych a zwłaszcza w krajach będących członkami Unii Europejskiej w szczególności ze strony Polski nie ma dostatecznego uzasadnienia wystarczająco w rozumowaniu intuicyjnym a tym bardziej przy głębszej analizie. W mojej ocenie brak podstaw do przyjęcia ,że jedynie wyroki krajowe w tym orzekane w Polsce należy uwzględniać przy ocenie karalności sprawcy, ponieważ w państwach członkowskich UE i innych państwach funkcjonujących w oparciu o bliskie unijnym założenia cywilizacyjne skazanie sprawcy powinno mieć taki sam ciężar zasługujący na uwzględnienie w postępowaniu karnym prowadzonym w Polsce. Standardy wymiaru sprawiedliwości ,w tym dotyczące prawa karnego są znane na poziomie współpracy państw członkowskich UE. Ich znajomość powinna powodować stan zaufania do orzeczeń skazujących wydanych w innym kraju tak w UE jak i w znaczącej części poza UE. Sceptycyzm względem dopuszczalności w praktyce wyroków skazujących orzekanych za granicą dostrzegany w praktyce w postępowaniach karnych prowadzonych w Polsce faworyzuje przestępców kosztem bezpieczeństwa obywateli .

         Zgodnie z art.3 decyzji ramowej Rady  2008/675/WSiSW w związku z art. 5 tej decyzji ustawą z dnia 20 stycznia 2011 r. o zmianie ustawy kodeks karny ,ustawy kodeks postępowania karnego oraz ustawy kodeks karny skarbowy nastąpiła implementacja postanowień omawianej decyzji ramowej do krajowego porządku prawnego. Implementacja znalazła odzwierciedlenie w art.114 a KK .Zgodnie z art. 114 a § 1 KK wyrokiem skazującym jest również prawomocne orzeczenie skazujące za popełnienie przestępstwa wydane przez sąd właściwy w sprawach karnych w państwie członkowskim Unii Europejskiej ,chyba że według ustawy karnej polskiej czyn nie stanowi przestępstwa ,sprawca nie podlega karze albo orzeczono karę nieznaną ustawie. Orzeczenie skazujące za popełnienie przestępstwa należy rozumieć jako przejaw każdego materialnoprawnego aktu wyrażonego prawomocnym orzeczeniem stanowiącym skazanie. Orzeczenie wydane w państwach Unii Europejskiej ,które nie jest wyrokiem skazującym nie może zostać uwzględnione przez sąd polski na podstawie art.114 a KK. Podkreślenia wymaga jednocześnie ,że art. 114 a KK nie modyfikuje zasad współpracy międzynarodowej w ramach UE, które w określonych obszarach są regulowane odmiennie zarówno co do przesłanek uznania orzeczenia wydanego w innym państwie UE za mające konsekwencje na gruncie polskiego systemu prawnego ,jak i wyjątków w ich uwzględnianiu (por. W. Zontek w: W. Wróbel  ,Nowelizacja prawa karnego .Komentarz ,wyd.1,wyd. KIPKF 2015 ,s.59-60).

         Orzeczeniem skazującym w rozumieniu art.114 a KK nie są orzeczenia w sprawach o wykroczenia. Wyroki w sprawach o wykroczenia nie orzekają o popełnieniu przestępstwa a jedynie orzeczenia skazujące za popełnienie przestępstw należy ,zgodnie z art.114 a KK uwzględniać w postępowaniu karnym. Popełnienie wykroczenia poza granicami Polski zatem nawet ,gdy będzie skutkowało prawomocnym orzeczeniem skazującym wydany za granicą w innej sprawie nie będzie stanowić orzeczenia ,które należy mieć na względzie w postępowaniu karnym prowadzonym w kraju w zakresie innego przestępstwa przeciwko tej samej osobie. Orzeczeniem skazującym ,zgodnie z art.114 a KK jest każde rozstrzygnięcie skazujące za popełnienie przestępstwa bez względu na jego formę, jeżeli zostało wydane przez sąd właściwy w sprawach karnych. Norma prawna z art.114 a KK uwzględnia w powyższym zakresie definicję wyroku skazującego określoną w art. 2 decyzji ramowej 2008/675/WSiSW, zgodnie z którym wyrok skazujący oznacza każde prawomocne orzeczenie sądu właściwego w sprawach karnych, uznające  daną osobę za winną popełnienia przestępstwa. Orzeczenie skazujące w świetle art.114 a KK musi cechować prawomocność ,zgodnie z prawem państwa orzekania. Zasadniczo przyjąć należy prawomocność orzeczeń skazujących ,gdy nie przysługuje na te orzeczenia zwyczajny środek zaskarżenia .Bez znaczenia natomiast, przy ocenie prawomocności orzeczenia jest możliwość zastosowania czy też zastosowanie nadzwyczajnych środków zaskarżenia. Środki te bowiem mogą doprowadzić do zmiany względnie uchylenia prawomocnego orzeczenia, ale nie stanowią o warunku jego prawomocności, co wystarczająco wynika z tego, że nadzwyczajne środki zaskarżenia można wywieść od prawomocnych a nie jakichkolwiek orzeczeń a prawomocność orzeczenia jest tożsama z wywieraniem przez orzeczenie skutków prawnych ,choć niekoniecznie skutków prawnych, które okażą się ostateczne. Powyższe rozumienie prawomocności orzeczenia jest odpowiednie do założeń przyjętych w decyzji ramowej  2008/675/WSiSW, w której przyjęto ,że zasada równoważenia wyroków nie może prowadzić do ograniczeń dla sądu przy wydawaniu wyroku w nowym postępowaniu ,jeżeli przestępstwo ,w którego sprawie toczy się nowe postępowanie zostało popełnione zanim zapadł uprzedni wyrok skazujący lub zanim został ten wyrok wydany (art.3 ust 5 decyzji ramowej nr 2008/675/WSiSW). Prawomocne orzeczenie skazujące za popełnienie przestępstwa ,zgodnie z ar.114 a KK to także orzeczenie skazujące prawomocnie za przestępstwo karnoskarbowe. Możliwość stosowania art.114 a KK do przestępstw skarbowych wynika ze znowelizowanego art.20 § 2 KKS. Zasada odpowiedniego stosowania do przestępstw skarbowych przepisów kodeksu karnego stanowi wyjątek od zasady autonomiczności kodeksu karnego. Przestępstwa skarbowe popełnione za granicą w zakresie których sąd orzekał wyrokiem skazującym ,zgodnie z art.20 § 2 KKS uwzględnia się w postępowaniu karnym skarbowym prowadzonym w kraju bez względu na to czy orzeczenie skazujące za granicą dotyczy przestępstwa skarbowego czy innego. W postępowaniu karnym natomiast zgodnie z art.114 a §1 KK powinny być uwzględniane wyroki skazujące tak orzeczone w postępowaniach karnoskarbowych  jak i w postępowaniach karnych. Przestępstwo karnoskarbowe jest bowiem przestępstwem, o którym sąd  karny orzeka w wyroku. Decyzja ramowa  2008/675/WSiSW tak samo jak art.114 a KK nie dają postawy do wydzielenia z definicji wyroku skazującego za przestępstwo przestępstw skarbowych. Sprawa karna skarbowa jest także sprawą karną choć szczególnego rodzaju i znajduje odrębną regulację ,która jednak znajduje uzupełnienie przepisami kodeksu karnego w tym w zakresie art.114 a KK  (por. S. Kowalski, O. Włodkowski ,Odpowiednie stosowanie znowelizowanych przepisów części ogólnej kodeksu karnego. MOP 2016 nr 6 s.306 ,por A. Sakowicz w: M. Królikowski, R. Zawłocki Kodeks karny. Komentarz wyd. C. H. Beck ,wyd.4,Warszawa 2017,Legalis,komentarz do art.114 a KK,s.6.).Na autonomiczność przestępstw skarbowych w stosunku do przestępstw ,co w konsekwencji wyklucza stosowanie art.114 a KK do przestępstw skarbowych zwraca uwagę doktryna (por. J. Raglewski w: W. Wróbel ,A. Zoll , Kodeks karny, Cześć ogólna, Komentarz s.932,zob.uchw.SN z 4.4.2005 .I KZP 7/05 OSNKW 2005 r. nr 5 poz.44 z glosą krytyczną J. Potulskiego ,GSP -PO 2006,nr 1 s.105,por.postanowienie SN z 23.3.2011r. I KZP 31/10 OSNKW 2011 r. nr 3 poz.23.).

         Art.114 a KK stanowi autonomiczną normę prawną ,której nie można łączyć ani z zakazem ne bis in idem wynikającym z art.114 § 3 pkt. 3 KK w związku z art.54 Konwencji wykonawczej do Układu Schengen z 14 .6.1985 r. między Rządami Państw Beneluksu, Republiki Federalnej Niemiec oraz Republiki Francuskiej w sprawie stopniowego znoszenia kontroli na wspólnych granicach ,ani z art. 50 Karty Praw Podstawowych ,ani też z art. 114 § 1 KK ,który wskazuje ,że orzeczenie zapadłe za granicą nie stanowi przeszkody do wszczęcia lub prowadzenia postępowania karnego o ten sam czyn zabroniony przed sądem polskim. Na gruncie art.114 § 3 KK chodzi o wyłączenie możliwości powtórnego wszczęcia oraz prowadzenia postępowania karnego ze względu na zapadłe za granicą prawomocne orzeczenie skazujące ,dotyczące tego samego czynu .Art.114 a KK natomiast dotyczy uwzględnienia wyroku skazującego wydanego w innym państwie członkowskim UE w związku z popełnieniem przez tą samą osobę innego czynu zabronionego (por. J.  Raglewski w: W. Wróbel, A Zoll  ,Kodeks karny. Część ogólna .Komentarz s.930,W.Zontek w: W. Wróbel ,Nowelizacja prawa karnego,wyd.1,wyd.KIPKF, 2015, s.57,por A. Sakowicz w: M. Królikowski, R. Zawłocki ,Kodeks karny, Komentarz ,wyd. C. H. Beck, wyd.4,Warszawa 2017, Legalis, komentarz, s.5 ).

         Funkcją art.114 a KK jest równoważenie wyroków zagranicznych w zakresie powodującym następstwo uprzedniego skazania wyrokiem sądu krajowego. W szczególności uprzednie skazanie będzie miało znaczenie przy stosowaniu art. 64 § 1 § 2 KK w zakresie recydywy, art.53 § 2 KK co do ustalania sposobu życia sprawcy przez popełnieniem przestępstwa, art.68 § 1 KK  przy podjęciu postępowania warunkowo zawieszonego,art.75 § 1,§ 2,§ 3 KK przy zarządzeniu wykonania kary warunkowo zawieszonej,art.77 § 1 KK przy odwołaniu warunkowego przedterminowego zwolnienia  z odbycia reszty kary, art.66 § 1 KK przy możliwości warunkowego umorzenia postępowania karnego,art.83 KK przy uznaniu za wykonaną karę ograniczenia wolności,art.84 KK przy uznaniu za wykonane orzeczenia środka karnego, art. 67 § 2 i n. KKW przy określaniu odpowiedniego zakładu karnego, art. 82 § 2 pkt. 3 i art. 86 KKW  przy ustalaniu kwalifikacji skazanych odbywających karę pozbawiania wolności,art.156 § 1 KKW przy odwołaniu odroczenia wykonania kary,art.160 § 1 § 2 KKW  przy odwołaniu warunkowego przedterminowego zwolnienia.

         W przypadku orzekania niektórych środków karnych występują surowe konsekwencje ponownego skazania za określone przestępstwo. Skazaniem tym może być także orzeczenie skazujące zapadłe w państwach członkowskich UE np. art. 41§ 1 a ,b  KK ponowne skazanie za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej, art. 41 a § 3 KK ponowne skazanie za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej na szkodę małoletniego w warunkach art.41 a § 2 KK,art.41 § 4 KK ponowne skazanie za przestępstwo w związku z imprezą masową art.42 § 4 KK ponowne skazanie osoby prowadzącej pojazd mechaniczny w warunkach określonych w art.41 § 3 KK. We wskazanych sytuacjach sąd decydując się na wydanie wyroku skazującego ,na podstawie wskazanych przepisów zobligowany jest także do weryfikacji czy w innym państwie członkowskim UE sprawca był już wcześniej skazany za przestępstwo ,o którym mowa w konkretnym przepisie                   (por. W. Zontek w: W. Wróbel, Nowelizacja prawa karnego, wyd.1 ,wyd. KIPKF, 2015, s.55, por A. Sakowicz w: M. Królikowski, R. Zawłocki, Kodeks karny. Komentarz, wyd. C. H. Beck, wyd. 4, Warszawa 2017, Legalis, komentarz do art.114 a KK, s. 6).

         Wymóg uwzględniania skutków orzeczeń skazujących nie ma charakteru bezwzględnego. W art.114 a § 1 KK zostały określone przypadki możliwości uniknięcia związania sądu polskiego orzeczeniem skazującym wydanym w innym państwie członkowskim UE. Zastosowanie  wyjątków od zasady uwzględnienia wyroków zgodnie z art.114 a § 1 KK prowadzi do polepszenia sytuacji sprawcy ,co oznacza ,że ze względów gwarancyjnych nie należy do nich stosować wykładni stanowiącej zakaz rozszerzającego  wykładania wyjątków, exceptiones non sunt extendae (por. A. Sakowicz. w: M. Królikowski, R. Zawłocki, Kodeks karny. Komentarz, wyd. C. H. Beck, wyd. 4, Warszawa 2017, Legalis, komentarz do art.114 a KK, s. 7). Wyjątkami od zasady uwzględniania prawomocnych wyroków skazujących w innej sprawie orzeczonych w państwach UE są brak przestępczości czynu ,nie podleganie sprawcy karze albo orzeczenie kary nieznanej ustawie .Brak przestępczości czynu ma miejsce wówczas ,gdy skazanie w państwie członkowskim UE nastąpiło za czyn, który nie stanowi przestępstwa według prawa polskiego. Przy badaniu spełnienia przesłanki braku przestępczości czynu należy brać pod uwagę całokształt przepisów obowiązujących w danym państwie członkowskim , w tym przepisów normujących okoliczności wyłączające bezprawność oraz wyłączające winę i odniesienie tych okoliczności do badanego czynu sprawcy. Badanie warunku podwójnej karalności będzie następowało poprzez instytucję pomocy prawnej lub na podstawie informacji przekazywanych przez rejestry karne. Omawiany wyjątek stanowi wymóg podwójnej karalności in concreto tj.nie tylko poprzez wskazanie przepisu karnego ,który stanowiłby właściwą kwalifikację czynu według prawa polskiego ,za który za granicą nastąpiło skazanie, ale także konieczne jest ustalenie ,że nie zachodzi żadna okoliczność uznana przez kodeks karny za wyłączającą przestępczość czynu tj. winę lub bezprawność (tak T. Gardocka. w: R. Stefański, Kodeks karny. Komentarz, wyd. C. H. Beck, wyd. 21, Warszawa, 2018, Legalis, komentarz do art.114 a KK, s. 4). Innym wyjątkiem jest nie podleganie sprawcy karze według polskiego prawa. Przesłanka powyższa występuje w przypadku braku możliwości wymierzenia kary sprawcy według prawa polskiego, gdyby skazany był sądzony w Polsce. W szczególności może to wystąpić ,gdy sprawca nie podlega karze w tym przy dobrowolnym odstąpieniu od dokonania czynu zabronionego lub zapobiegnięcie skutkom stanowiącym znamię czynu zabronionego ( art.15 § 1 KK ) ,dobrowolne odstąpienie od przygotowania (art.17 § 1 KK),przekroczenie granic obrony koniecznej powodowane strachem lub wzburzeniem usprawiedliwionym okolicznościami (art.25 § 3 KK ).Jeżeli orzeczono karę nieznaną ustawie to orzeczenie skazujące nie będzie mogło być uwzględnione w postępowaniu karnym na postawie art.114 a § 1 KK.W orzecznictwie przyjmowano ,że wskazana przesłanka nie materializuje się w sytuacji ,gdy wymierzona kara co prawda znana ustawie została orzeczona poza granicami przewidzianymi dla danego rodzaju kary, albo też poza granicami ustawowego zagrożenia przewidzianego za dane przestępstwo (uchw. SN (7) z 26. 11. 1970 r. VI KZP 55/70 OSNKW 1971 nr 2 z glosą aprobującą M. Cieślaka i Z. Dody, Przegląd orzecznictwa ,WPP 1971 nr 4 oraz A. Kofarskiego, Przegląd orzecznictwa NP 1974 ,nr 7-8, s. 989, wyr. SN z 8. 11. 1989 r. V KRN 267/89 OSNKW 1990 r., nr 7 -12, poz 32. Tak. P. Hofmański , E. Sadzik, K. Zgryzek, Kodeks postępowania karnego, wyd. C. H. Beck, Warszawa, 2004, s. 631).Przeciwne stanowisko zajmuje T. Grzegorczyk (Zob. T. Grzegorczyk Kodeks postępowania karnego oraz o świadku koronnym, Komentarz ,wyd. Wolters Kluwer Polska, 2008, s. 945), które to stanowisko należy uznać za bardziej przekonywujące. Uwzględnienie karalności poza granicami w zakresie omawianej przesłanki wyłączającej nie może być wykładane w sposób sprzeczny z istotą sprawy. Nie idzie bowiem o absolutną zgodność kary orzeczonej za granicą z karą jaka byłaby wymierzona w Polsce. Należy odnieść się do rodzaju kary a nie wysokości przy uwzględnieniu wykładni prounijnej. Zgodnie z motywem 8 decyzji ramowej 2008/675/WSiSW należy w miarę możliwości nie doprowadzić do tego ,aby dana osoba była traktowana w mniej korzystny sposób niż gdyby uprzedni wyrok skazujący był wyrokiem krajowym, co jednocześnie należy odnieść do zapobiegania korzyści jaką skazana osoba uzyskałaby ,gdy będzie skazana w tym za granicą  a była następnie oceniana w postępowaniu karnym jako osoba niekarana. Przyjęcie niekaralności osoby prawomocnie skazanej budzi opór moralny i stanowi o intuicyjnie odczuwanej niesprawiedliwości. Prawo karne powinno odzwierciedlać zasady etyczne ,których realizacja służy zapewnieniu bezpieczeństwa a nie powinno stanowić opozycji względem nich. Granica możliwości powoływania się na omawianą przesłankę  jest wysokość kary ,którą co do zasady można orzec za pośrednictwem dyrektywy sądowego wymiaru kary na gruncie regulacji kodeksowej (Tak A.  Sakiewicz w: M. Królikowski, R. Zawłocki, Kodeks karny . Komentarz, wyd. C. H. Beck, wyd. 4, Warszawa 2017, Legalis,komentarz do art.114 a KK,s.8). Z powyższym poglądem należy się zgodzić. Konieczne jest bowiem przełamanie konsekwencji wykładni systemowej KK ,której granicę wyznacza zakaz contra legem . Zob. P. Kardas Rola i znaczenie wykładni prowspólnotowej w procesie dekodowania norm prawa karnego CZPKiNP 2009 r. nr 2 s.7 i n. Por A .Sakowicz Zasada ne bis in idem w prawie karnym ,wyd. Temida, Białystok, 2011, s. 24-27). Integracja europejska ,w tym jej przejaw dotyczący znajomości i prawa i praktyki jego stosowania w państwach członkowskich UE powoduje wzrost zaufania do wyników postępowań  karnych w krajach członkowskich UE. Powyższy stan doprowadził  do zmiany treści art. 114 a KK w zakresie usunięcia przesłanki wyjątkowej nieuwzględnienia wyroku skazującego orzeczonego poza granicami kraju w przypadku ,gdy uwzględnienie skutków orzeczenia skazującego wydanego w innym państwie członkowskim rodziłoby uzasadnioną obawę naruszenia wolności i praw osoby skazanej w innym państwie UE. Obawa naruszenia wyrokiem praw podstawowych oraz zasad uznanych w art. 6 TUE znajdujących odzwierciedlenie w Karcie Praw Podstawowych Unii Europejskiej jest zbyt mocno oderwane od znanej praktyki orzekania w UE w realizacji norm prawnych zapewniających gwarancje większe niż wynikające z praw podstawowych. Prawomocne orzeczenie skazujące orzeczone w państwie członkowskim Unii Europejskiej nie będzie uwzględniane w innej sprawie prowadzonej w kraju także wtedy ,gdy uzyskane informacje o karalności nie są wystarczające do ustalenia skazania albo ,gdy kara została darowana w państwie ,w którym nastąpiło skazanie. Norma prawna z art.114 a KK w powyższym zakresie jest następstwem motywu 6 decyzji ramowej 2008/675/WSiSW i koresponduje z zasadą uwzględniania znanych wyroków skazujących przy braku obowiązku dochodzenia ich ustalania.

         Zgodnie z art. 85 § 4 KK art.114 a § 1 KK nie dotyczy kary łącznej. Orzeczenie skazujące wydane za granicą nie może być modyfikowane, co miałoby miejsce w wyroku łącznym ,gdyby wyrok wydany za granicą był podstawą wydania wyroku łącznego. Zamiana prawomocnego wyroku skazującego orzeczonego w innym państwie członkowskim UE nie może być dokonana przez sąd krajowy ,ponieważ decyzja ramowa i w konsekwencji KK nie stanowi o takiej możliwości.

         Implementacja decyzji ramowej 2008/675/WSiSW nastąpiła także w zakresie art.213 § 2 a KPK ,który koresponduje z art.114 a § 1 KK .Zgodnie z art.213 § 2 KPK  jeżeli organ prowadzący postępowanie powziął informację o prawomocnym skazaniu orzeczeniem wydanym przez sąd innego państwa członkowskiego UE to takie orzeczenie skazujące znajduje zastosowanie  przy ocenie recydywy. Organ prowadzący postępowanie ma obowiązek uwzględniania informacji o skazaniu ,ale nie ma obowiązku podejmowania z urzędu działań nakierowanych na pozyskanie takich informacji. W praktyce pozyskiwanie informacji o skazaniach nie występuje a organy prowadzące postępowanie karne wykazują w tym zakresie bierność, co jest korzystne dla skazanych i nie jest korzystne dla właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Należy wyrazić nadzieję, że będzie następować dalsza integracja pomiędzy państwami członkowskimi UE w zakresie wymiaru sprawiedliwości i zapewnienia bezpieczeństwa publicznego co doprowadzić powinno do wprowadzenia do systemów prawnych państw członkowskich UE instrumentów zapewniających pozyskiwanie obowiązkowej wiedzy o skazaniach poprzez aktywność organów wymiaru sprawiedliwości w interesie wszystkich obywateli włącznie ze skazanymi. Podkreślenia wymaga ,że informacja o skazaniach nie musi być udokumentowana a jej powzięcie powinno spowodować podjęcie czynności sprawdzających co do uprzedniego skazania i to według aktualnego stanu prawnego (por. W. Grzeszczyk Kodeks postępowania karnego. Komentarz, wyd. 9, wyd. Lexis Nexis Warszawa 2012, s. 248, por. J. Skorupka (red.) Kodeks postępowania karnego . Komentarz ,wyd. C. H. Beck, Warszawa 2015, s. 521). Uwzględnianie wyroków skazujących orzeczonych za granicą przez sądy krajowe ,zgodnie z art.114 a KK dotyczy tylko wyroków orzeczonych w Unii Europejskiej. Można zastanawiać się nad zasadnością ograniczenia terytorialnego w powyższym zakresie. Skazanie poza granicami UE powinno ,co do zasady interesować organy wymiaru sprawiedliwości w kraju, ponieważ uprzednie skazanie powinno mieć wpływ na ocenę osoby wobec której prowadzone jest postępowanie karne. Z drugiej strony powinna być uwzględniane na korzyść skazanego wątpliwość co do zapewnienia praw skazanego w postępowaniu karnym poprzedzającym skazanie tak samo jak rodzaj kary i kwalifikacja czynu .Sąd Najwyższy w wyroku z 24.4.1975 r. VI KZP 59/74 OSNKW 1975 r. nr 6 poz. 71 przyjął recydywę ze względu na skazanie za granicą. Orzecznictwo sądów powszechnych oraz Sądu Najwyższego nie poszło jednak drogą wyznaczoną  przez SN w powołanym wyroku. Co więcej nie tylko skazujące prawomocne wyroki orzeczone poza UE nie są uwzględniane w postępowaniach karnych ,ale także wyroki skazujące orzekane w UE często nie są brane pod uwagę w postępowaniach karnych ,sprzecznie z art.114 a KK. Przestępczość często ma przejaw międzynarodowy a wymiar sprawiedliwości ma tendencję do czynienia ustaleń na podstawie krajowych informacji wbrew potrzebom wymiaru sprawiedliwości odniesionych do mobilności społeczeństwa i konsekwencji przemieszczania się jednostek naruszających swym zachowaniem normy prawa karnego. Nieufność wobec wyroków orzekanych poza granicami na terenie UE nie ma żadnego uzasadnienia i co więcej jest postawą sprzeczną z art.114 a KK. Nieufność organów prowadzących postępowania karne wobec wyroków skazujących orzekanych poza UE powinna być proporcjonalna do dopuszczalnego poziomu zaufania do wymiaru sprawiedliwości kraju skazania .w powyższym zakresie powinny nastąpić zmiany stanu prawnego tak aby przestępca znalazł odpowiednią do czynu karę przy uwzględnieniu uprzedniej postawy ,w tym w relacji do  uprzedniego skazania.

 

Przygotował:

Adwokat Piotr Bańczyk

 

Kancelaria Adwokacka
Adwokat Piotr Bańczyk

ul. Dyrekcyjna 10/2
40-013 Katowice

tel.32 209-09-71
tel./fax 32 225-17-83
tel. 603-604-989

SWIFT CODE: WBKPPLPP
e-mail: adwokat@kancelaria-banczyk.com.pl
www.piotrbanczyk.pl

 

 

 


Popularne wpisy
Artykułów Komentarzy Odwiedzin
110 0 9413
Adwokat Piotr Bańczyk

Kancelaria Adwokacka
Adwokat Piotr Bańczyk
ul. Dyrekcyjna 10/2
40-013 Katowice

Kancelaria jest czynna od poniedziałku do piątku w godzinach od 9:00 do 17:00
tel/fax (032) 255-17-83
tel (032) 209-09-71

mail: adwokat@kancelaria-banczyk.com.pl www.piotrbanczyk.pl

Wszelkie prawa zastrzeżone.
Blog | Kancelaria Adwokacka adwokat Piotr Bańczyk w Katowicach 2013 - 2019