Home / Artykuły / Zbyt ciężkie skutki – jako przesłanka fakultatywnego odroczenia wykonania kary – przegląd orzecznictwa.

Zbyt ciężkie skutki – jako przesłanka fakultatywnego odroczenia wykonania kary – przegląd orzecznictwa.

27 czerwca 2016 0 2281

         Instytucja odroczenia wykonania kary jest jednym z odstępstw od obowiązku bezzwłocznego wykonania kary. O odroczeniu wykonania kary pozbawienia wolności sąd orzeka dopóki skazany nie rozpoczął jeszcze odbywania kary, a zatem przed przyjęciem go do zakładu karnego. Po tym fakcie w miejsce odroczenia wykonania kary pojawia się instytucja przerwy w wykonywaniu kary. Tym samym tezy orzecznictwa odnoszące się bezpośrednio do przerwy w wykonywaniu kary pozostają aktualne także wobec instytucji odroczenia wykonania kary.


         Odroczenia wykonania kary winno mieć charakter wyjątkowy, albowiem z jednej strony im dłużej trwa postępowanie, tym skuteczność orzeczonej kary słabnie, ponadto nadmierne przesuwanie w czasie wykonania kary godzi w zasadę humanitaryzmu. Jak podkreślono w postanowieniu Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 29 października 2004 roku, II AKzw 688/04, LEX nr 143037 Odwlekanie wykonania kary, w tym także poprzez przerwy w karze czy odraczanie jej wykonania bez dostatecznie poważnych powodów, jest sprzeczne z zasadą osądzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 45 ust. 1 Konstytucji) czy rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie (art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności) oraz z powinnością bezzwłocznego wykonania wyroku (art. 9 § 1 k.k.w.). Choć zgodne z doraźnym życzeniem skazanego odwlekanie kary sprawia, że po latach staje się ona dolegliwością abstrakcyjną, odczuwaną przez skazanego i jego bliskich bardziej jako krzywda niż jako odpłata za skrzywdzenie innej osoby.

        Stosownie do treści art. 151 § 1 zd. 1 sąd może odroczyć wykonanie kary pozbawienia wolności na okres do roku wtedy, gdy natychmiastowe wykonanie kary pociągnęłoby dla skazanego lub jego rodziny zbyt ciężkie skutki. Zwrot „zbyt ciężkie skutki” stanowi klauzulę generalną i ma ocenny charakter. Oznacza to, iż o możliwości uznania konkretnych okoliczności faktycznych za uzasadniające udzielenie odroczenia winno być wynikiem dokonania przez sąd wnikliwej i wszechstronnej analizy, zgodnie z właściwymi dla procedury karnej zasadami oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego.

        Jak przyznaje adwokat Piotr Bańczyk nawet pozytywne ustalenie przez sąd istnienia okoliczności czyniących wniosek o odroczenie wykonania kary zasadnym to nie oznacza dla sądu obowiązku odroczenia wykonania kary, a jedynie stwarza taką możliwość. Jak wykazano w postanowieniu Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 11 lutego 2015 roku, sygn. akt II AKzw 87/15 Orzekając wskutek wniosku o przerwę w karze z powodu ciężkiej sytuacji rodziny skazanego, ustala się najpierw, czy taka sytuacja rzeczywiście istnieje, dalej - czy nadaje ona się do poprawienia wskutek osobistych starań skazanego i w końcu - czy można prognozować, że skazany wykorzysta przerwę zgodnie z jej celem.

         Niezbędne zatem jest nie tylko istnienie przesłanek, ale też takie okoliczności, jak:

- rzeczywista niezbędność pozostawania skazanego na wolności dla zrealizowania wskazanych we wniosku celów,

- wiarygodność i prawdopodobieństwo wykorzystywania przez skazanego odroczenia w celu wskazanym we wniosku,

- dotychczasowe zachowanie skazanego tj. prognoza co do poszanowania porządku prawnego,

- możliwość zrealizowania celów, jakim ma służyć odroczenie wykonania kary, w sposób, który nie wymaga bezpośredniego udziału skazanego albo poprzez krótkoterminowe zezwolenie na opuszczenie zakładu karnego.

      Ewentualne uwzględnienie wniosku musi nadto pozostawać w zgodzie ze społecznym poczuciem sprawiedliwości, a zatem uwzględniać także społeczną szkodliwość czynu skazanego, jak i jego warunki osobiste.

        Kategoria „zbyt ciężkich skutków” jest bardzo szeroka i istotne wskazówki interpretacyjne dostarcza w tym zakresie orzecznictwo.

      W postanowieniu Sądu Apelaczjnego w Lublinie z dnia 15 grudnia 2010 roku, sygn. akt II AKzw 845/10 wskazano, iż Ewentualna niemożność spłaty zobowiązań kredytowych spowodowana rozpoczęciem odbywania przez skazanego kary izolacyjnej nie stanowi wystarczającej podstawy do odroczenia wykonania tej kary.(…) Izolacja skazanego w naturalny sposób powinna zmuszać członków jego rodziny do zwiększonego wysiłku tak organizacyjnego jak i finansowego i brak podejmowania takiego wysiłku, nie może prowadzić do udzielenia skazanemu przerwy w karze. Również ewentualna niemożność spłaty zobowiązań kredytowych spowodowana rozpoczęciem odbywania przez skazanego kary izolacyjnej nie stanowi wystarczającej podstawy do odroczenia wykonania tej kary. Jeżeli umowa kredytu została zawarta kiedy toczyło się przeciwko skazanemu postępowanie karne, skazany decydując się na zaciągnięcie kredytu, powinien był liczyć się z możliwością orzeczenia wobec niego kary bezwzględnego pozbawienia wolności, której wykonanie uniemożliwi mu spłatę kredytu.

      Osadzenie celem odbycia kary pozbawienia wolności zawsze wywołuje pewne ujemne konsekwencje dla rodziny skazanego. Nie można jednak zapomnieć, iż są to naturalne konsekwencje izolacji więziennej. Osoba popełniająca przestępstwa musi liczyć się z tym, że będzie musiała ponieść za swoje czyny przewidzianą prawem karę, która może stanowić dolegliwość nie tylko dla niej, ale również dla jej rodziny. (Postanowienie Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 12 grudnia 2007 roku, sygn. akt II AKzw 939/07).

        Brak możliwości kontynuowania nauki może być uznany za "ciężki skutek" w myśl art. 151 § 1 k.k.w., tylko wówczas, gdy natychmiastowe wykonanie kary powoduje przerwanie edukacji, której koniec lub wyodrębniony jej fragment (klasa, semestr) jest nieodległy. Inaczej natomiast należy ocenić sytuację, w której skazany podejmuje dalszą naukę w trakcie toczącego się postępowania karnego, a termin zakończenia nauki znacznie przekracza okres, na jaki - stosownie do art. 151 § 3 k.k.w. - możliwe jest odroczenie wykonania kary. (Postanowienie Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 13 października 2004 roku, sygn. akt II AKzw 837/04).

       Sąd nie jest władny do odroczenia, na podstawie art. 151 § 1 k.k.w., wykonania kary z powodu związanego wyłącznie z zamierzonym czy faktycznym wniesieniem kasacji (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 sierpnia 2004 roku, sygn. akt  II KK 6/04, LEX nr 162843).

         Ważne względy rodzinne, uzasadniające odroczenie wykonywania kary, to okoliczności uzasadniające uznanie za ciężką sytuacji życiowej najbliższej rodziny skazanego, a zarazem nadające się do poprawienia przez obecność skazanego i jego osobiste starania. Celem odroczenia jest likwidacja zbyt ciężkich (cięższych niż typowe) skutków, jakie niesie za sobą pozbawienie wolności dla skazanego lub/i jego rodziny, nie zaś odwlekanie w czasie zwyczajnych trudności i niedogodności płynących z powinności wykonania kary pozbawienia wolności, jakie dotykają również bliskich osób skazanych (postanowienie SA w Lublinie z dnia 19 maja 2010 roku, sygn. akt II AKzw 354/10, LEX nr 593375).

       Osadzenie w celu odbycia orzeczonej kary pozbawienia wolności zawsze wywołuje pewne negatywne następstwa w życiu osobistym, zawodowym i rodzinnym skazanego. Sytuacja taka stanowi jednak naturalną konsekwencję izolacji więziennej. Ciężar gatunkowy ujemnych skutków osadzenia w zakładzie karnym musi więc być tego rodzaju, że w żaden inny sposób niż przez odroczenie wykonania kary nie można im zaradzić (postanowienie SA w Lublinie z dnia 23 września 2009 roku, sygn. akt II AKzw 758/09, LEX nr 575773).

      „Chociaż ostatnio zachorowali ojciec, matka i babka skazanego, a ta ostatnia wymaga opieki, to szczęśliwie choroby ominęły siostrę skazanego, może więc ona się babką opiekować” (postanowienie SA w Krakowie z dnia 25 czerwca 2004 roku, sygn. akt II AKzw 299/04, LEX nr 138109).

     Jak powyższe przykłady dowodzą problematyka fakultatywnego odroczenia kary w oparciu o ustawową podstawę „zbyt ciężkich skutków” jest szeroka, zaś udzielenie odroczenia wymaga od sądu rozpoznającego sprawę wnikliwej i wszechstronnej analizy okoliczności konkretnego przypadku.

 

Przygotował: apl. adw. Paweł Dratwa

 

 

Sprawdził i zatwierdził: Adwokat Piotr Bańczyk

Kancelaria Adwokacka

Adwokat Piotr Bańczyk w Katowicach


Popularne wpisy
Artykułów Komentarzy Odwiedzin
112 0 10075
Adwokat Piotr Bańczyk

Kancelaria Adwokacka
Adwokat Piotr Bańczyk
ul. Dyrekcyjna 10/2
40-013 Katowice

Kancelaria jest czynna od poniedziałku do piątku w godzinach od 9:00 do 17:00
tel/fax (032) 255-17-83
tel (032) 209-09-71

mail: adwokat@kancelaria-banczyk.com.pl www.piotrbanczyk.pl

Wszelkie prawa zastrzeżone.
Blog | Kancelaria Adwokacka adwokat Piotr Bańczyk w Katowicach 2013 - 2019